Light and Lighting

ΦΩΣ… ΦΩΤΙΣΜΟΣ… ΣΚΟΤΑΔΙ… ΜΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΦΩΤΙΣΜΟ

του Νικόλα Χριστοφίδη


”Architecture is the learned game, correct and magnificent, οf forms assembled in the light”, Le Corbusier

Ανάμεσα στους δύο αντίποδες, φως – σκοτάδι, το φως μπορεί να λειτουργήσει ως στοιχείο συνειδητού σχεδιασμού ενός χώρου, δηλαδή ως “φωτισμός“.

Παρά το γεγονός ότι η διαφορά του σκοταδιού από το φως είναι φαινομενικά ποσοτική, εντούτοις στην πραγματικότητα το φως επιδρά στους ανθρώπους πολύ πέρα από το αισθητό – διότι επηρεάζει το σωματικό/συνειδητό, αλλά ασυναίσθητα και εξίσου το συναισθηματικό/υποσυνείδητο επίπεδο. Κατ’ επέκταση το φως, ως άυλη-ύλη, μπορεί να αναφέρεται εξίσου στο υλικό, αλλά ταυτόχρονα και στο συμβολικό και φιλοσοφικό πεδίο. Στη δική μας κουλτούρα για παράδειγμα, το φως συμβολίζει τη γνώση, την αλήθεια, το καλό – διότι αποκαλύπτει, φανερώνει και οδηγεί. Αντίστροφα το σκοτάδι συνδέεται με το κρυφό, το πονηρό, το κακό, το καταχθόνιο.

Είναι επιστημονικά πάντως διακριβωμένο, ότι η ορμονική/βιολογική και ψυχολογική μας ισορροπία εξαρτώνται άμεσα – επηρεάζονται θετικά, ή αρνητικά – ανάλογα με το χρόνο που το σώμα μας εκτίθεται στο φως, είτε φυσικό, είτε τεχνητό. Η οπτική μας αντίληψη και η συναισθηματική μας ευεξία επηρεάζονται επίσης από την ένταση, τις αντιθέσεις, τη χροιά και το χρώμα του φωτισμένου χώρου. Το βιολογικό μας ρολόι και ο ύπνος μας έχουν τέλος κι’ αυτά άμεση σχέση με την έκθεση μας στο φώς.

Η ΟΠΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ

Τα αισθητήρια όργανα της όρασης, οι οφθαλμοί, λειτουργώντας ακριβώς όπως μια φωτογραφική μηχανή, συλλέγουν μέσω της ίριδας/διαφράγματος που διαθέτουν το εκπεμπόμενο, ή ανακλώμενο από τα αντικείμενα του περιβάλλοντος φως και το εστιάζουν μέσω του φακού πάνω στο οπτικό κέντρο, ενεργοποιώντας εξειδικευμένα φωτοευαίσθητα κύτταρα που βρίσκονται σ’ αυτό. Τα κύτταρα αυτά στη συνέχεια μεταδίδουν τις οπτικές πληροφορίες ως ηλεκτρικά ερεθίσματα μέσω του οπτικού νεύρου στον εγκέφαλο για περαιτέρω επεξεργασία.

Ο εγκέφαλος πάλι, σε πραγματικό χρόνο, αξιολογεί, ιεραρχεί και συσχετίζει τις νέες πληροφορίες, τόσο μεταξύ τους, όσο και με εικόνες, ή άλλες πληροφορίες και εμπειρίες που είναι αποθηκευμένες στη μνήμη – αυτές με τη σειρά τους παραπέμπουν σε ουδέτερα, αρνητικά, ή θετικά συναισθήματα.

Μ’ αυτόν τον τρόπο αποκτούμε μια συνολική, συνεχόμενη, προσωπική οπτική αντίληψη του περιβάλλοντος μας. Μια δική μας, έγχρωμη, τρισδιάστατη, στερεοσκοπική εμπειρία του χώρου, η οποία διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο, αφού έχει σχέση με τη φυσική και ψυχολογική του κατάσταση, αλλά και την κουλτούρα, τις εμπειρίες και τα πρότυπα του.

Αισθητικές αποπλανήσεις

27.05.2017, 20:48 | Ετικέτες:  επιστήμη, όραση

Συντάκτης: 

Σπύρος Μανουσέλης

Η άκρως ενοχλητική υποψία ότι το οπτικό μας σύστημα δεν μπορεί από μόνο του να διακρίνει ένα «πραγματικό» από ένα «εικονικό» αντικείμενο, εκτός από την καθημερινή μας εμπειρία επιβεβαιώνεται και από πλήθος ερευνών σχετικά με τις οπτικές πλάνες.
Αρκεί να αναλογιστεί κανείς τα αξιοθαύμαστα ψευδαισθησιακά τεχνάσματα της ζωγραφικής τέχνης, η οποία κατορθώνει να δημιουργεί την τρισδιάστατη εντύπωση της «προοπτικής» και του «βάθους» πάνω σε έναν εντελώς επίπεδο ζωγραφικό καμβά.
Οπως είδαμε στα δύο προηγούμενα άρθρα, αυτό που καταγράφεται από τα μάτια μας και αυτό που τελικά αντιλαμβανόμαστε οπτικά δεν ταυτίζονται: ο οπτικός μας εγκέφαλος μπορεί να βλέπει άλλοτε λιγότερα και άλλοτε περισσότερα από αυτά που του «διηγούνται» τα μάτια μας.
Η φωτεινότητα, η μορφή και το βάθος των οπτικών αντικειμένων δεν αποτελούν απόλυτα αλλά σχετικά φυσικά μεγέθη, τα οποία δεν ανιχνεύονται παθητικά αλλά δημιουργούνται ενεργητικά από τα εγκεφαλικά μας κυκλώματα.
Σε ποιο βαθμό οι οπτικές πλάνες μάς επιτρέπουν και να γνωρίσουμε τους εγκεφαλικούς μηχανισμούς που τις γεννούν;

Ανατομική & γνωσιολογία της όρασης

viologia_egkefalos_orasi.jpg

 
Αυτό που καταγράφεται από τα μάτια μας και αυτό που τελικά αντιλαμβανόμαστε οπτικά δεν ταυτίζονται: ο οπτικός μας εγκέφαλος βλέπει πολύ περισσότερα από αυτά που του «διηγούνται» τα μάτια μας

Λέγεται συχνά ότι τα μάτια είναι σαν τις φωτογραφικές μηχανές: αποτυπώνουν μηχανικά ακριβείς «εικόνες» του εξωτερικού κόσμου και τις αποστέλλουν στα ανώτερα οπτικά κέντρα του εγκεφάλου.
Πρόκειται για μια τεχνολογική αναλογία ιδιαίτερα παραπλανητική αφενός επειδή δεν περιγράφει καμιά από τις βασικές διεργασίες της όρασης και αφετέρου επειδή συσκοτίζει τις ουσιαστικές διαφορές που υπάρχουν ανάμεσα στην παθητική φωτογράφηση και την ενεργητικότατη, εύπλαστη και κυρίως δημιουργική βιολογική όραση.
Παρ’ όλα αυτά, αυτή η ανακριβής μηχανιστική αναλογία, δηλαδή η εξομοίωση της λειτουργίας του ματιού με τη φωτογραφική μηχανή, θα ήταν σχεδόν ανώδυνη αν δεν υπέκρυπτε μια ακόμη πιο σοβαρή παρανόηση, ότι όπως η φωτογράφηση υλοποιείται από μια φωτογραφική μηχανή, έτσι και η όραση εξαντλείται στη λειτουργία των ματιών.
Αντίθετα, όπως θα δούμε, κάποιες σημαντικές ανακαλύψεις της νευροφυσιολογίας μας οδηγούν στο ανοίκειο αλλά και αναπόφευκτο συμπέρασμα ότι δεν βλέπουμε τίποτα με τα... μάτια μας.
Εκ πρώτης όψεως φαίνεται υπερβολικά απλό: απλώς ανοίγουμε τα μάτια μας και ένας πλούσιος κόσμος από χρώματα, σχήματα και μορφές εισβάλλει και καταγράφεται στον εγκέφαλό μας, χωρίς καμία φαινομενικά προσπάθεια.
Από πολύ νωρίς, βέβαια, οι ειδικοί ερευνητές κατάλαβαν ότι αυτή η απλοϊκή περιγραφή της όρασης όχι μόνο δεν είναι ακριβής, αλλά αφήνει αναπάντητα όλα τα θεμελιώδη ερωτήματα: βλέπουμε με τα μάτια ή με τον οπτικό μας εγκέφαλο, και ό,τι βλέπουμε υπάρχει πραγματικά ή είναι ένα εγκεφαλικό δημιούργημα;
Στην πραγματικότητα, η οπτική αντίληψη είναι μια ιδιαίτερα σύνθετη εγκεφαλική και νοητική λειτουργία που διαμορφώθηκε σταδιακά και τελειοποιήθηκε από τη βιολογική μας εξέλιξη επειδή μας επιτρέπει να αντιλαμβανόμαστε, να γνωρίζουμε και άρα να δρούμε αποτελεσματικότερα στον κόσμο που μας περιβάλλει.
Ωστόσο, από τις πιο πρόσφατες μελέτες των εγκεφαλικών προϋποθέσεων και των περίπλοκων αντιληπτικών μηχανισμών της ανθρώπινης όρασης προέκυψε μια μάλλον απρόσμενη εικόνα: ο οπτικός εγκέφαλός μας δεν καταγράφει ποτέ παθητικά (σαν φωτογραφική μηχανή ή κάμερα) τις δισδιάστατες εικόνες που φτάνουν σε αυτόν από τα μάτια, αλλά κατασκευάζει δημιουργικά τον πλούσιο σε χρώματα και μορφές τρισδιάστατο κόσμο που τελικά «βλέπουμε».